دستکش ایمنی چیست؟

دستکش ایمنی چیست؟ راهنمای کامل انواع، استانداردها و انتخاب دستکش کار مناسب

دست‌ها از پرکاربردترین اعضای بدن در محیط‌های کاری هستند و در بسیاری از مشاغل به‌طور مستقیم با ابزار، قطعات فلزی، مواد شیمیایی، سطوح داغ و تجهیزات مختلف در تماس قرار می‌گیرند. به همین دلیل حفاظت از دست‌ها یکی از مهم‌ترین بخش‌های ایمنی فردی در محیط کار محسوب می‌شود.

دستکش ایمنی یکی از اصلی‌ترین تجهیزات حفاظت فردی یا PPE است که با توجه به نوع آن می‌تواند برای کاهش خطر آسیب‌های ناشی از بریدگی، سایش، حرارت، مواد شیمیایی، برق و سایر عوامل خطر مورد استفاده قرار گیرد.

اما نکته مهم این است:

هیچ دستکش ایمنی برای تمام کارها و تمام خطرها مناسب نیست.

برای مثال، دستکشی که برای کار با ورق‌های فلزی و لبه‌های تیز طراحی شده است الزاماً برای تماس با مواد شیمیایی مناسب نیست. همچنین یک دستکش مقاوم در برابر حرارت را نمی‌توان بدون بررسی مشخصات فنی برای کارهای الکتریکی استفاده کرد.

بنابراین برای انتخاب دستکش مناسب باید عواملی مانند نوع خطر، محیط کار، استاندارد محصول، جنس دستکش، سطح حفاظت، اندازه و شرایط استفاده بررسی شوند.

در این راهنمای جامع با انواع دستکش ایمنی، کاربرد هر مدل، استانداردهای مهم و نکاتی که هنگام انتخاب و خرید دستکش کار باید بدانید آشنا می‌شویم.

دستکش ایمنی چیست؟

دستکش ایمنی نوعی وسیله حفاظت فردی است که برای محافظت از دست در برابر یک یا چند خطر مشخص طراحی و تولید می‌شود.

بسته به نوع و ساختار دستکش، ممکن است برای حفاظت در برابر خطراتی مانند موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد:

• بریدگی
• سایش
• پارگی
• سوراخ‌شدگی
• حرارت و شعله
• برخی مواد شیمیایی
• خطرات الکتریکی
• آلودگی
• برخی خطرات مکانیکی

نکته مهم این است که عبارت «دستکش ایمنی» به‌تنهایی نشان نمی‌دهد یک محصول در برابر چه خطرهایی و با چه سطحی از حفاظت طراحی شده است.

بنابراین هنگام انتخاب دستکش باید استانداردها، علائم روی محصول، مشخصات فنی و اطلاعات ارائه‌شده توسط سازنده بررسی شوند.

چرا انتخاب دستکش ایمنی مناسب اهمیت دارد؟

یکی از اشتباهات رایج هنگام خرید دستکش کار این است که افراد تنها بر اساس ظاهر، ضخامت یا قیمت محصول تصمیم می‌گیرند.

در حالی که ضخیم‌تر بودن دستکش لزوماً به معنی ایمن‌تر بودن آن نیست.

برای مثال، یک دستکش بسیار ضخیم ممکن است مقاومت مکانیکی مناسبی داشته باشد اما حرکت انگشتان را محدود کند و برای کارهای ظریف مناسب نباشد.

در مقابل، یک دستکش بسیار سبک و انعطاف‌پذیر ممکن است برای مونتاژ قطعات کوچک مناسب باشد اما حفاظت کافی در برابر لبه‌های بسیار تیز ایجاد نکند.

بنابراین انتخاب اصولی دستکش باید بر اساس ترکیبی از این عوامل انجام شود:

نوع خطر + شدت خطر + سطح حفاظت + راحتی + مهارت حرکتی + محیط کار

انواع دستکش ایمنی کدامند؟

دستکش‌های ایمنی انواع مختلفی دارند و هر گروه برای مقابله با خطر یا کاربرد مشخصی طراحی می‌شود.

در ادامه با مهم‌ترین انواع دستکش کار و صنعتی آشنا می‌شویم.

1. دستکش مقاوم در برابر برش

دستکش‌های مقاوم در برابر برش برای فعالیت‌هایی طراحی می‌شوند که در آنها احتمال تماس دست با لبه‌های تیز یا قطعات برنده وجود دارد.

این دستکش‌ها می‌توانند در فعالیت‌هایی مانند:

• 

  صنایع فلزی

• کار با ورق فلزی
• حمل قطعات دارای لبه تیز
• مونتاژ صنعتی
• صنایع شیشه
• تعمیر و نگهداری
• برخی فعالیت‌های ساختمانی

کاربرد داشته باشند.

البته استفاده از اصطلاح «مقاوم در برابر برش» از نظر فنی دقیق‌تر از این تصور است که یک دستکش کاملاً «غیرقابل برش» باشد.

دستکش‌های مختلف سطح مقاومت متفاوتی دارند و باید متناسب با نوع و شدت خطر انتخاب شوند.

هم‌چنین بخوانید : استاندارد EN 388 چیست و اعداد روی دستکش چه معنایی دارند؟

2. دستکش کار صنعتی

در بسیاری از کارگاه‌ها، کارخانه‌ها و واحدهای تعمیر و نگهداری، دست‌ها با خطرات مکانیکی مختلفی مواجه هستند.

این خطرها می‌توانند شامل:

• سایش
• بریدگی
• پارگی
• سوراخ‌شدگی
• لغزش هنگام گرفتن ابزار یا قطعه

باشند.

دستکش کار صنعتی باید بر اساس فعالیت واقعی فرد انتخاب شود. یک دستکش مناسب کار مونتاژ الزاماً بهترین گزینه برای جابه‌جایی ورق فلزی یا قطعات خشن نیست.

پیشنهاد مطالعه‌ی ببیشتر : راهنمای انتخاب دستکش کار صنعتی برای کارخانه و کارگاه

3. دستکش مقاوم در برابر مواد شیمیایی

انتخاب دستکش برای کار با مواد شیمیایی اهمیت زیادی دارد.

یکی از اشتباهات متداول این است که فرض کنیم هر دستکش نیتریل یا PVC برای تمام مواد شیمیایی مناسب است.

این تصور صحیح نیست.

عملکرد یک دستکش در برابر مواد شیمیایی می‌تواند به عواملی مانند موارد زیر وابسته باشد:

• نوع ماده شیمیایی
• غلظت
• مدت تماس
• دمای محیط
• جنس دستکش
• ضخامت
• ساختار دستکش
• مشخصات همان مدل محصول

استاندارد ISO 374-1:2024 الزامات دستکش‌های طراحی‌شده برای حفاظت در برابر مواد شیمیایی خطرناک را مشخص می‌کند.

برای کار با مواد شیمیایی بهتر است علاوه بر استاندارد، جدول مقاومت شیمیایی سازنده محصول نیز بررسی شود.

هم‌چنین بخوانید : دستکش ضد مواد شیمیایی چیست و چگونه انتخاب می‌شود؟

4. دستکش نیتریل

نیتریل یکی از موادی است که در تولید بسیاری از دستکش‌های حفاظتی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بسته به نوع محصول، دستکش نیتریل می‌تواند در فعالیت‌هایی مانند:

• تعمیر و نگهداری
• صنایع تولیدی
• کارهای روغنی
• نظافت تخصصی
• برخی محیط‌های آزمایشگاهی
• برخی فعالیت‌های صنعتی

کاربرد داشته باشد.

اما نکته بسیار مهم:

نیتریل بودن یک دستکش به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که آن محصول برای تمام مواد شیمیایی مناسب است.

همیشه مشخصات همان مدل را بررسی کنید.

هم‌چنین این را بخوانید : دستکش نیتریل چیست؟ کاربرد، مزایا و معایب

5. دستکش لاتکس

لاتکس به دلیل انعطاف و قابلیت حرکت مناسب انگشتان در تولید برخی انواع دستکش استفاده می‌شود.

اما اینکه دستکش لاتکس بهتر است یا نیتریل، پاسخ ثابتی ندارد.

نوع کار، مدت استفاده، خطر موجود، ماده‌ای که فرد با آن تماس دارد و مشخصات محصول همگی در انتخاب تأثیر دارند.

این مقاله را نیز مطالعه کنید : دستکش نیتریل بهتر است یا لاتکس؟ مقایسه کامل

6. دستکش PVC

PVC نیز در تولید برخی دستکش‌های صنعتی و حفاظتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دستکش‌های PVC بسته به طراحی و مشخصات محصول می‌توانند در برخی محیط‌های صنعتی، مرطوب یا مواجهه با مواد مشخص مورد استفاده قرار گیرند.

همانند نیتریل، فقط مشاهده عبارت PVC برای تشخیص عملکرد دستکش کافی نیست و مشخصات فنی محصول باید بررسی شود.

7. دستکش جوشکاری

دست‌های یک جوشکار ممکن است هم‌زمان با چند نوع خطر مواجه باشند؛ از جمله:

• حرارت
• جرقه
• سایش
• تماس با قطعات فلزی
• برخی خطرات مکانیکی

بنابراین دستکش جوشکاری باید متناسب با فرآیند کاری انتخاب شود.

صرفاً چرمی یا ضخیم بودن یک دستکش به معنی مناسب بودن آن برای تمام فرآیندهای جوشکاری نیست.

8. دستکش مقاوم در برابر حرارت

در صنایعی که افراد با سطوح داغ، شعله یا سایر خطرات حرارتی مواجه هستند، استفاده از دستکش مناسب اهمیت بالایی دارد.

استاندارد EN 407 یکی از استانداردهای اصلی مربوط به دستکش‌ها و سایر تجهیزات محافظ دست در برابر خطرات حرارتی ناشی از حرارت و یا آتش است. نسخه جاری BSI، BS EN 407:2020 است.

هم‌چنین مطالعه کنید : EN 407 چیست؟ راهنمای انتخاب دستکش مقاوم در برابر حرارت

9. دستکش آتش‌نشانی

دستکش آتش‌نشانی را نباید با یک دستکش مقاوم حرارتی معمولی یکسان در نظر گرفت.

در عملیات آتش‌نشانی، دستکش ممکن است علاوه بر حرارت در برابر خطرهای مکانیکی و شرایط سخت عملیات نیز نیاز به حفاظت داشته باشد.

به همین دلیل تجهیزات مخصوص آتش‌نشانی باید بر اساس استانداردها و شرایط عملیاتی مربوط به همان کاربرد انتخاب شوند.

 

10. دستکش عایق برق

در فعالیت‌های الکتریکی نمی‌توان یک دستکش کار معمولی را جایگزین دستکش مخصوص عایق برق کرد.

دستکش‌های عایق الکتریکی دارای الزامات و کلاس‌بندی تخصصی خود هستند و انتخاب آنها باید متناسب با شرایط فعالیت الکتریکی انجام شود.

مهم‌ترین استانداردهای دستکش ایمنی

استانداردها یکی از مهم‌ترین ابزارها برای درک عملکرد دستکش هستند.

اما باید توجه داشت که هر استاندارد برای نوع خاصی از عملکرد یا خطر تدوین شده است.

ISO 21420 چیست؟

ISO 21420:2020 استاندارد عمومی دستکش‌های محافظ است.

این استاندارد موضوعاتی مانند طراحی و ساخت، راحتی و کارایی، علامت‌گذاری و اطلاعاتی را که سازنده باید ارائه کند پوشش می‌دهد. اصلاحیه ISO 21420:2020/Amd 1:2022 نیز منتشر شده است.

ISO 21420 به‌تنهایی مشخص نمی‌کند یک دستکش چه میزان مقاومت در برابر برش یا مواد شیمیایی دارد؛ برای این موضوع باید استاندارد تخصصی مربوط به خطر نیز بررسی شود.

EN 388 چیست؟

EN 388 یکی از مهم‌ترین استانداردها در حوزه دستکش‌های محافظ در برابر خطرات مکانیکی است.

نسخه جاری BSI یعنی BS EN 388:2016+A1:2018 الزامات و روش‌های آزمون مربوط به خطراتی مانند:

• سایش
• برش
• پارگی
• سوراخ‌شدگی
• و در صورت کاربرد، ضربه

را پوشش می‌دهد.

اعدادی که کنار علامت EN 388 روی دستکش مشاهده می‌کنید اطلاعات مهمی درباره عملکرد محصول ارائه می‌کنند.

ISO 374 چیست؟

خانواده استانداردهای ISO 374 به دستکش‌های محافظ در برابر مواد شیمیایی خطرناک و میکروارگانیسم‌ها مربوط می‌شود.

نسخه ISO 374-1:2024 الزامات مربوط به حفاظت در برابر خطرهای شیمیایی را مشخص می‌کند.

EN 407 چیست؟

EN 407 مربوط به حفاظت دست در برابر خطرات حرارتی است.

BS EN 407:2020 الزامات، روش‌های آزمون، علامت‌گذاری و اطلاعات مربوط به دستکش و سایر تجهیزات محافظ دست در برابر خطرات حرارتی را پوشش می‌دهد.

جدول مشخصات فنی انواع دستکش ایمنی

جدول زیر یک مقایسه عمومی برای آشنایی کاربران است و انتخاب نهایی هر محصول باید بر اساس دیتاشیت همان مدل انجام شود.

نوع دستکش	خطر اصلی	جنس/ساختارهای رایج	استاندارد مرتبط	مهم‌ترین معیار انتخاب	کاربرد رایج
مقاوم در برابر برش	برش، سایش	الیاف مهندسی‌شده + روکش‌های مختلف	EN 388	سطح برش و سایش	فلزکاری و ورق‌کاری
کار صنعتی	خطرات مکانیکی	بافت + PU یا نیتریل و…	EN 388	Grip، راحتی، مقاومت	کارخانه و مونتاژ
مقاوم شیمیایی	مواد شیمیایی	نیتریل، PVC و مواد تخصصی	ایزو ۳۷۴	سازگاری با ماده موردنظر	صنایع شیمیایی
نیتریل	بسته به مدل	نیتریل	وابسته به کاربرد	ضخامت و دیتاشیت	تعمیرات و صنایع
جوشکاری	حرارت، جرقه، سایش	چرم و ساختارهای مناسب	استاندارد مرتبط با کاربرد	مقاومت حرارتی و آزادی حرکت	جوشکاری
مقاوم حرارت	حرارت و شعله	مواد مقاوم حرارتی	EN 407	نوع خطر و سطح عملکرد	صنایع گرم
آتش‌نشانی	حرارت و خطرهای عملیاتی	چندلایه/ساختار تخصصی	استاندارد مربوط به دستکش آتش‌نشان	حرارت، مکانیک، مهارت حرکتی	عملیات آتش‌نشانی
عایق برق	برق	مواد عایق تخصصی	استاندارد مرتبط برق	کلاس و ولتاژ مجاز	برقکاری تخصصی

هنگام خرید دستکش ایمنی چه مشخصاتی را بررسی کنیم؟

هنگام مقایسه محصولات فقط نام برند و قیمت را نگاه نکنید.

بهتر است این مشخصات را بررسی کنید:

1. نوع دستکش

مشخص کنید محصول برای چه کاری ساخته شده است.

2. استاندارد

استانداردهای درج‌شده روی محصول را بررسی کنید.

3. سطح عملکرد

فقط وجود استاندارد کافی نیست؛ در استانداردهایی که سطح عملکرد اعلام می‌شود، مقدار آن نیز اهمیت دارد.

4. جنس

نیتریل، لاتکس، PVC، چرم، PU یا سایر مواد.

5. نوع روکش

در دستکش‌های صنعتی، نوع و محل روکش می‌تواند روی Grip و کارایی تأثیر داشته باشد.

6. سایز

دستکش باید متناسب با اندازه دست باشد.

7. طول دستکش

در برخی کاربردها فقط کف و انگشتان در معرض خطر نیستند و حفاظت مچ و بخشی از ساعد نیز اهمیت پیدا می‌کند.

8. نوع سرآستین

طراحی سرآستین بسته به نوع فعالیت اهمیت دارد.

9. قابلیت حرکت انگشتان

در فعالیت‌های ظریف اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

10. اطلاعات سازنده

دیتاشیت و دستورالعمل محصول را حتماً بررسی کنید.

راهنمای ساده انتخاب دستکش مناسب در 5 مرحله

مرحله اول: خطر را مشخص کنید

اولین سؤال باید این باشد:

دست قرار است در برابر چه چیزی محافظت شود؟

برش؟
حرارت؟
ماده شیمیایی؟
برق؟
سایش؟
یا ترکیبی از چند خطر؟

مرحله دوم: شدت مواجهه را بررسی کنید

صرفاً وجود خطر کافی نیست.

شدت، مدت و نحوه مواجهه نیز باید مشخص شود.

مرحله سوم: استاندارد مرتبط را پیدا کنید

به‌صورت نمونه:

خطرات مکانیکی → EN 388

مواد شیمیایی → ISO 374

خطرات حرارتی → EN 407

سپس استانداردهای دقیق موردنیاز همان کاربرد را بررسی کنید.

مرحله چهارم: محصولات را بر اساس مشخصات فنی مقایسه کنید

اگر دو دستکش کنار یکدیگر دارید، آنها را فقط بر اساس قیمت مقایسه نکنید.

استاندارد، سطح عملکرد، جنس، روکش، سایز، راحتی و کاربرد اعلام‌شده را کنار هم قرار دهید.

مرحله پنجم: شرایط واقعی محیط کار را در نظر بگیرید

برای مثال:

محیط خشک است یا مرطوب؟

قطعات روغنی هستند؟

کار ظریف است یا سنگین؟

استفاده کوتاه‌مدت است یا چند ساعت ادامه دارد؟

همه این موارد در انتخاب مؤثرند.

دستکش ضخیم‌تر بهتر است؟

خیر، الزاماً این‌طور نیست.

ضخامت فقط یکی از ویژگی‌های محصول است.

ممکن است یک دستکش ضخیم برای یک خطر مناسب باشد اما مهارت حرکتی کاربر را برای کار دیگری کاهش دهد.

بنابراین به‌جای قضاوت صرفاً بر اساس ضخامت، استاندارد، عملکرد و کاربرد محصول را بررسی کنید.

آیا دستکش ضد برش واقعاً بریده نمی‌شود؟

خب.

اصطلاح «ضد برش» در بازار رایج است اما بهتر است بدانیم دستکش‌ها سطوح مختلف مقاومت در برابر برش دارند.

یک دستکش مقاوم در برابر برش نباید به معنی حفاظت مطلق در برابر هر نوع تیغه و هر شرایطی در نظر گرفته شود.

آیا هر دستکش نیتریل برای مواد شیمیایی مناسب است؟

خب.

دو دستکش نیتریل می‌توانند عملکرد بسیار متفاوتی داشته باشند.

برای تماس شیمیایی باید اطلاعات سازنده و سازگاری همان مدل دستکش با ماده موردنظر بررسی شود.

بنابراین عبارت «نیتریل» به‌تنهایی برای انتخاب دستکش شیمیایی کافی نیست.

سایز مناسب دستکش ایمنی چه اهمیتی دارد؟

دستکش بیش از حد بزرگ می‌تواند کنترل ابزار و قطعه را کاهش دهد.

دستکش بسیار کوچک نیز ممکن است حرکت انگشتان و راحتی فرد را محدود کند.

بنابراین انتخاب سایز مناسب بخشی از انتخاب صحیح دستکش محسوب می‌شود.

چه زمانی باید دستکش ایمنی را تعویض کنیم؟

یک زمان ثابت برای تمام دستکش‌ها وجود ندارد.

زمان تعویض به نوع محصول، شرایط استفاده و دستورالعمل سازنده بستگی دارد.

با این حال مواردی مانند:

• پارگی
• سوراخ‌شدگی
• سایش شدید
• تغییر شکل
• آلودگی
• تخریب ناشی از ماده شیمیایی
• کاهش عملکرد

می‌توانند نشان‌دهنده نیاز به بررسی یا تعویض دستکش باشند.

7 اشتباه رایج هنگام انتخاب دستکش کار

1. خرید فقط بر اساس قیمت

ارزان یا گران بودن نشان نمی‌دهد محصول برای خطر موردنظر مناسب است.

2. انتخاب فقط بر اساس ضخامت

ضخامت بیشتر همیشه حفاظت بیشتر ایجاد نمی‌کند.

3. بی‌توجهی به استاندارد

ظاهر دو دستکش ممکن است شبیه باشد ولی عملکرد آنها یکسان نباشد.

4. استفاده از یک دستکش برای تمام کارها

کارهای مختلف خطرهای متفاوتی دارند.

5. انتخاب دستکش شیمیایی فقط بر اساس جنس

مثلاً صرفاً نیتریل بودن کافی نیست.

6. انتخاب سایز نامناسب

اندازه نامناسب می‌تواند عملکرد فرد را کاهش دهد.

7. استفاده از دستکش فرسوده

پارگی یا تخریب دستکش می‌تواند سطح حفاظت را کاهش دهد.

بهترین دستکش ایمنی کدام است؟

هیچ دستکشی را نمی‌توان بهترین گزینه برای تمام مشاغل دانست.

بهترین دستکش، دستکشی است که برای نوع خطر و فعالیت موردنظر انتخاب شده باشد.

برای یک فرد فعال در صنایع فلزی، مقاومت در برابر برش ممکن است مهم باشد و برای فرد دیگری که با مواد شیمیایی کار می‌کند، مقاومت در برابر ماده موردنظر اولویت دارد.

برای جوشکار، خطرات حرارتی و مکانیکی مطرح می‌شوند.

بنابراین به‌جای سؤال:

«بهترین دستکش ایمنی چیست؟»

سؤال دقیق‌تر این است:

«بهترین دستکش برای این فعالیت و این خطر مشخص کدام است؟»

سوالات متداول درباره دستکش ایمنی

دستکش ایمنی چیست؟

دستکش ایمنی یکی از تجهیزات حفاظت فردی است که برای کاهش مواجهه دست با یک یا چند خطر مشخص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

EN 388 روی دستکش یعنی چه؟

EN 388 استاندارد مرتبط با دستکش‌های محافظ در برابر خطرات مکانیکی مانند سایش، برش، پارگی و سوراخ‌شدگی است.

برای کار با ورق فلزی چه دستکشی مناسب است؟

باید دستکشی انتخاب شود که سطح مقاومت مکانیکی و برش آن با خطر واقعی کار متناسب باشد.

دستکش نیتریل بهتر است یا لاتکس؟

پاسخ به نوع کار بستگی دارد و هیچ‌کدام در تمام شرایط بهترین گزینه نیستند.

برای مواد شیمیایی چه دستکشی مناسب است؟

ابتدا ماده شیمیایی دقیق مشخص شود و سپس مقاومت همان مدل دستکش در برابر آن ماده بر اساس اطلاعات سازنده بررسی شود.

آیا دستکش ضد برش کاملاً مانع بریدگی می‌شود؟

خیر. دستکش‌های مقاوم در برابر برش دارای سطوح مختلف عملکرد هستند.

دستکش مقاوم حرارتی چه استانداردی دارد؟

EN 407 یکی از استانداردهای اصلی مربوط به دستکش و تجهیزات محافظ دست در برابر خطرهای حرارتی است.

جمع‌بندی

دستکش ایمنی یکی از مهم‌ترین تجهیزات حفاظت فردی در بسیاری از محیط‌های صنعتی و کاری است؛ اما انتخاب دستکش مناسب تنها با نگاه کردن به ظاهر یا قیمت محصول امکان‌پذیر نیست.

برای انتخاب اصولی باید:

نوع خطر، شدت مواجهه، استاندارد، سطح عملکرد، جنس، سایز، شرایط محیط و مشخصات فنی محصول

را در کنار یکدیگر بررسی کرد.

انتخاب صحیح دستکش می‌تواند علاوه بر حفاظت بهتر از دست، راحتی و عملکرد کاربر را نیز افزایش دهد.

اگر برای انتخاب دستکش مناسب محیط کاری خود نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید مشخصات فعالیت و نوع خطر موجود را در اختیار کارشناسان مجموعه قرار دهید تا گزینه مناسب‌تری برای شرایط کاری شما بررسی شود.